Sinds enkele maanden ben ik interim-bestuurder van XONAR (www.xonar.nl), een van de drie zorgaanbieders voor Jeugd- & Opvoedhulp in Limburg, gezeteld in Maastricht en met werkgebied Zuid-Limburg. De jeugdzorg is een boeiende en uitdagende sector. Het spreekt al snel tot de verbeelding omdat kinderen recht hebben op een goede toekomst en kwetsbaar kunnen zijn in hun groei en opvoeding.
Wat boeit is de enorme betrokkenheid en inzet van alle medewerkers van hoog tot laag. Er is veel professionaliteit maar deze wordt lang niet altijd onderling gedeeld. Het effect is dan ook dat het een naïeve organisatie is. Veel gebeurt op het goede gevoel en als dat niet anders kan op uitgebreide regelgeving en protocollen.
Het is heel bijzonder om als interim-bestuurder met zo’n organisatie aan de slag te gaan. Het gaat er immers niet om dat je als bestuurder gaat vertellen hoe alles anders moet. Het gaat er om dat medewerkers zelf in de gaten krijgen dat zaken anders moeten, dat er gedeeld moet gaan worden en dat er beleidsconsequenties uit getrokken moeten worden.
XONAR is het laatste halve decennium gepokt en gemazeld geweest met een hiërarchisch systeem. Alles moest verantwoord worden via de leiding en de hoogste leiding had de macht. Terwijl uitgesproken werd dat integraal management als uitgangspunt diende.

XONAR kent een aantal financiers. De grootste is de Provincie Limburg, officieel vertegenwoordigd door de deputé en voor de meer alledaagse gang van zaken door ambtenaren. De Provincie financiert, veelal op basis van landelijke beleidsmaatregelen en regelgeving de jeugdzorg (zoals verblijf, deeltijdverblijf, ambulante hulpverlening en pleegzorg). De daarop volgende is de gemeente Maastricht. Zij subsidieert grotendeels de Vrouwenopvang & Hulpverlening, een zelfstandige entiteit binnen XONAR. Verder ontvangt XONAR middelen van COA voor de hulpverlening aan alleenstaande minderjarige vreemdelingen en van de zorgverzekeraar voor bijvoorbeeld hulp aan autistische kinderen.
Dat leidt natuurlijk ook tot een verantwoordingsplicht en het zal duidelijk zijn dat dit veel tijd en energie vraagt van bestuurder en organisatie.

Tot hier zaken die de organisatie aangaan. Als het de cliënt aangaat valt een aantal zaken op. Zo wordt de cliëntvraag centraal gesteld. Tenminste dat wordt gezegd. Het als vanzelfsprekend betrekken van ouders (gezin, familie, vriendjes, school, etc.) en het bij de ouders laten van de verantwoordelijkheid voor het kind is niet overal herkenbaar aanwezig. Soms wordt die verantwoordelijkheid te gemakkelijk overgenomen door een team.
Het ècht in het middelpunt plaatsen van de cliënt is een van de grootste uitdagingen in het
veranderkundige traject. Wat is de werkelijke cliëntvraag? Wat is het hulpverleningsplan? Welke doelgroepen ‘horen’ tot XONAR en waar liggen afgrenzingen? Hoe zien zorgpaden en interventies er uit? En hoe kan het team, als kleinste organisatorische eenheid zelfstandig functioneren zonder ballast van de organisatie. Dat een volgende keer.